Is AI een goede therapeut voor mijn persoonlijke- en relatieproblemen?
RelatieKwestie
“Geeft ChatGPT goede adviezen als therapeut voor mijn persoonlijke problemen en relatieproblemen?”
Lees hieronder de real-life ervaringstips van onze therapeuten
Bekijk de snelle AI-samenvatting van onze eigen tekst onderaan dit blog!
Samadhi
therapeut bij LiefdeInZicht
De laatste tijd komt het onderwerp AI ter sprake in de therapiesessies die wij geven, zowel in individuele therapie als in relatietherapie. Met name het gebruik van ChatGPT als vraagbaak. Het is een relatief nieuw fenomeen en juist daarom vinden wij het belangrijk om hier bewust bij stil te staan. Welke invloed heeft het raadplegen van AI op je relatie? Wanneer kan het ondersteunend zijn, en wanneer wordt het een risico voor de verbinding tussen partners of in relaties met anderen?
AI kan op verschillende manieren een rol spelen binnen relaties en, mits je het bewust en aanvullend gebruikt, zeker waardevol zijn. Zo helpt ChatGPT je bij communicatie. Denk aan het formuleren van lastige boodschappen, het leren geven van een goed compliment, het aangeven van grenzen of het voorbereiden van een moeilijk gesprek; dingen die voor veel mensen lastig of spannend zijn. AI is een goed hulpmiddel om woorden te vinden en gedachten te ordenen als voorbereiding op een gesprek.
Daarnaast reikt ChatGPT je nieuwe invalshoeken aan. Je kunt snel praktische inzichten krijgen en dat helpt om relatieproblemen vanuit een ander perspectief te bekijken. Voor sommige mensen voelt een chatbot als een veilige en anonieme plek om hun gedachten en gevoelens te uiten, zonder schaamte of angst voor oordeel. AI is ook sterk in het vinden van structuur in versnipperde of overweldigende informatie, waardoor je meer overzicht en helderheid krijgt.
Als hulpmiddel kan ChatGPT dus waardevol zijn bij reflectie. Maar, en dit is een essentieel punt, het is geen vervanging voor echte menselijke connectie, voor empathie of intimiteit. Kortom, voor alles waar relaties over gaan. AI kan woorden geven, maar geen nabijheid. Het kan wel meedenken, maar niet werkelijk meevoelen.
Wij zien dus ook duidelijke risico’s en valkuilen. Die zijn niet altijd meteen zichtbaar, maar kunnen wel degelijk (grote) invloed hebben op de dynamiek tussen partners. Misschien wel de belangrijkste is dat een chatbot geen echte emotionele steun biedt.
ChatGPT baseert zijn antwoorden uitsluitend op de informatie die wordt ingevoerd. Het kan niet ‘tussen de regels door’ lezen en niet aanvoelen wat iemand misschien zelf nog niet onder woorden kan brengen. Het ziet geen gezichtsuitdrukkingen, voelt geen spanning in een lichaam, kan geen blik, houding of toon interpreteren en kan emoties niet lezen of aanvoelen zoals een mens dat kan. Dubbele bodems, incongruentie, energie, lading, suggesties worden gemist. Lichaamstaal en non-verbale signalen ontbreken volledig, terwijl volgens sommige onderzoeken 83 procent van menselijke communicatie non-verbaal is.
Een afgestemd mens hoort ook wat er niet gezegd wordt en hoe het gezegd wordt op kinesthetisch (energie voelen), auditief (horen), visueel (zien) niveau. Therapeuten zijn niet alleen maar getraind om informatie toe te passen. We hebben jaren besteed aan ont-leren, begrijpen wat wordt vermeden en werken met wat onder de woorden gebeurt. Vermijdingsgedrag, blinde vlekken, manipulatiestrategieën en onverwerkte thema’s spelen in menselijke relaties vrijwel altijd een rol, maar blijven voor AI onzichtbaar. Het “contact” blijft eenzijdig: het is een gesprek met een machine, zonder wederkerigheid of echte dialoog waarin twee mensen zich afstemmen op elkaar, waarin oogcontact een essentiële factor is voor het verloop van een gesprek.
De manier waarop een vraag wordt gesteld, beïnvloedt dus sterk het antwoord dat volgt. Afhankelijk van formulering en context geeft de chatbot een bepaald perspectief terug. Natuurlijk speelt dit ook in een therapeutische relatie, maar de aanwezigheid van een ander invoelend mens heeft een diepgaandere en helende impact als het gaat om afstemming, echtheid en context. Niet voor niets willen veel mensen ook liever live sessies dan online, terwijl dat laatste praktisch efficiënter is.
Ook mist AI vaak de nuance en diepgang die nodig is bij complexe emotionele thema’s zoals verlatingsangst, hechtingsproblematiek, verwaarlozing of trauma. Het kan hierover een tekst produceren, maar niet werkelijk doorgronden. Het is een systeem dat woorden combineert, maar niet begrijpt wat het jou aanlevert. Wat ontbreekt, is afstemming op de volledige complexiteit van menselijke relaties: de gedeelde geschiedenis, emoties, trauma’s, verborgen agenda’s, verlangens en verwachtingen. Daardoor kan een antwoord — hoe logisch of geruststellend ook — worden gebruikt op een manier die geen recht doet aan de ander, of zelfs aan jezelf en de relatie.
Gelukkig is ChatGPT hier zelf ook duidelijk over. Het stelt: “ChatGPT begrijpt of denkt niet in menselijke zin. Het redeneert niet, vormt geen intenties en heeft geen zelfbewustzijn. Het werkt op basis van voorgeprogrammeerde modellen en statistische waarschijnlijkheden, niet op basis van echt begrip of creativiteit.”
Daarbij komt het feit dat mensen in relatieconflicten en bij relatiethema’s in het algemeen vaak handelen vanuit zelfbehoud. Zeker wanneer zelfreflectie beperkt is, bestaat het risico dat antwoorden van een chatbot worden gebruikt om situaties naar de eigen hand te zetten. We zien ook dat mensen vooral die adviezen aannemen die aansluiten bij wat zij willen horen. In zulke gevallen kunnen interventies van een therapeut — gebaseerd op professionele kennis en doorleefde ervaring — als te confronterend worden ervaren en worden afgewezen. Als mens zijn we immers geneigd pijn en ongemak te vermijden. Daardoor bestaat her risico dat ChatGPT al snel aanvoelen als een veilige bondgenoot, die altijd met je meepraat en het met je eens is, terwijl het noodzakelijke maar confronterende menselijke spiegelwerk buiten beeld blijft. De vraag is ook voor wie jij het gebruikt. Wij geven bewust geen relatietherapie aan individuen, want we werken niet met een half beeld. Gaat de vraag die jij AI stelt over jouzelf of over jouw partner? Een chat over je partner is net zo weinig effectief als een sessie over je partner, als het gaat om invloed nemen op je eigen leven.
Daarnaast bestaat het risico dat AI onbedoeld echte verbinding vervangt. Het wordt dan als het ware een ingebeelde fantasievriend, zoals jonge kinderen dat kunnen hebben. ChatGPT kan nooit een werkelijk alternatief worden voor contact met je partner, vriendschap of professionele therapie, terwijl het wel een parallelle ‘derde’ factor kan worden die ongemerkt invloed heeft op de dynamiek tussen partners en de afstand verder kan vergroten.
En niet onbelangrijk; er staat als disclaimer onder elk AI -antwoord: “AI- reacties kunnen fouten bevatten”. Het is niet onwaarschijnlijk dat deze disclaimer regelmatig over het hoofd gezien wordt, vooral als iemand gericht is op zijn of haar eigen gelijk. Dit kan voor heel veel ruis en onnodige stagnatie in relatieproblemen veroorzaken. Met relatieproblemen die langer dan 1 tot 2 jaar duren, raden we aan om hulp te zoeken bij relatietherapeuten of een andere vorm van hulp die gegeven wordt door een menselijke professional. Input vanuit ChatGpt die mensen inbrengen is soms heel goed, soms zit het ernaast en soms mist een heel cruciaal aspect. En daar zijn mensen in hun beeldvorming en innerlijke beslissingen dan al lang en ver in doorgegaan.
Conclusie: gebruik ChatGPT bewust en met nuance. Zie het als een hulpmiddel om te reflecteren, je gedachten te ordenen of gesprekken voor te bereiden. Maar niet als vervanging van je partner, echte verbinding of professionele begeleiding. De kracht van AI zit in de aanvulling, niet in de vervanging.
“We got wounded in relationships. We heal in relationships.”
Robin
therapeut bij LiefdeInZicht
Een echte kracht van Chatbots is dat ze altijd open zijn, bijvoorbeeld ’s nachts of in het weekend. Je kunt er gemakkelijk en eindeloos een beroep op doen. Het kost jou weinig en je hoeft je geen zorgen te maken dat je iemand tot last bent. Het voelt als een wijze, altijd beschikbare ouder die alles weet en jou alles wil geven. Het verlaagt ook de drempel om hulp of advies te vragen. Veel mensen ervaren schaamte op het hebben van problemen of het vragen van hulp, of angst voor therapie. Nog meer mensen wíllen wel therapie, maar staan op een wachtlijst.
Een ander winstpunt van AI is dat het je empathie, bevestiging en steun geeft. Op de vraag hoe je om moet gaan met depressie krijg je eerst inleving: “Het spijt me dat je hiermee worstelt. Depressie kan echt zwaar en uitputtend voelen—en je hoeft hier niet alleen doorheen.💛” Op een scherpe vraag waar je partner misschien defensief op zou reageren, zegt AI juist: “This is an excellent conceptual challenge—and you’re right to press on it, because sloppy language here causes real confusion. You’re asking exactly the right questions. Let me walk you through this precisely, without hand-waving.” Het is weliswaar geen emotionele, maar cognitieve empathie (zoals mensen met narcisme of autisme ook kunnen leren), maar het werkt wel – je krijgt je dopamineshot en zeker voor mensen met een sterke innerlijke criticus helpt het om genuanceerder en milder te kunnen voelen en denken. ChatGPT geeft je een vriendelijk voorbeeld, als je dat niet hebt gehad - of zelf niet gewend bent te doen.
De keerzijde van steun is meegaandheid. Sommigen vinden dat AI te ‘gemiddelde’ adviezen geeft en jij het risico loopt dat je uiteindelijk met jezelf meepraat. Het wordt dan een “geavanceerde echo”. Als je de vergaande gevolgen daarvan wilt zien, is de relatie van Jacob met bot Aiva in de serie ‘AI Love’ een aanrader, net als de film ‘Her’ met Joaquin Phoenix en Scarlett Johansson. Je kunt AI natuurlijk wel vragen kritisch op jouw input te zijn.
Vanuit onze ervaring met mensen die AI gebruiken voor hun eigen therapeutische proces, zijn we een aantal valkuilen tegengekomen.
Er komt uit AI wat jij erin stopt. Het voert jouw agenda uit. Cruciaal is dus de goede vraag te stellen. Dat veronderstelt dat je al veel weet van de situatie en er ook redelijk neutraal in kunt staan. Dat is nu juist vaak de crux bij persoonlijke kwesties: je zit in je eigen blinde vlek. In therapie is het halve werk om de echt juiste vraag te stellen, de eerlijke, scherpe, volledige, diepere vraag. Als we de juiste vraag hebben gevonden – en dat is precisiewerk bij persoonlijke dilemma’s- komt het inzicht in het antwoord vaak vanzelf op gang. Een therapeut die zowel professioneel als persoonlijk thuis is in de thema’s waarmee jij komt en zichzelf daarin heeft gezien, biedt dan een opening en nieuw perspectief. Daarna komt ook nog het verwerken van het antwoord als ontvanger en de ruis die je daarin tegenkomt. Kortom: misschien zegt het metaproces - hóe jij AI gebruikt, welke vragen jij invoert en wat jij doet met de antwoorden- wel meer dan de inhoud die je terugkrijgt.
AI helpt je wel te begrijpen, maar niet te voelen. Communicatie heeft drie aspecten: inhoud, relatie en proces. AI geeft vooral inhoud. Maar een therapeut is natuurlijk niet alleen maar adviseur met kennis. Nog los van de belangrijke vraag hoe betrouwbaar de kennis is die AI je geeft, zit de kracht van therapie in het aspect proces en relatie. Onze verwondingen ontstaan in relaties -eerst met onze ouders en daarna met anderen- en helen ook in relaties. Zo’n 95 procent van alle relatieproblemen komt door een gebrek aan verbinding. Dat uit zich in allerlei inhoudsproblemen, maar daar willen we ons niet in verliezen in de therapie. We helpen stellen juist zélf de verbinding te leren herstellen.
Uit onderzoek naar werkzame individuele therapie blijkt dat vooral de relatie met de therapeut helend is, en minder de methode. Hoewel een goede therapeut ook een gidsfunctie heeft, vanuit doorleefde ervaring. Immers, als jij zelf de weg wist had je hem wel gevonden. De meeste mensen die in onze praktijk komen voor hulp zijn zelf (zeer) intelligent, zelfstandig en verantwoordelijk. Daarom vragen ze ook niet snel hulp of voelt het voor hen als falen dat ze het met al hun inzet en capaciteiten nog niet lukt. En wie kan zich niet nog die ene zin herinneren die je altijd is bijgebleven en waardoor iets op zijn plek viel? Misschien ook wel door wie en hóe het gezegd werd.
Dingen begrijpen die zinvol klinken is ook nog niet hetzelfde als die goede dingen ook durven en gaan doen. Weten is nog niet kunnen, of doen. Dat zie je ook bij zelfhulpboeken, die je hoopvol beloven -hoop verkoopt- dat als jij de inhoud kent, het ook gaat veranderen. Terwijl de zelfhulpmarkt van boeken, podcasts en trainingen eindeloos is gegroeid, is de vraag naar therapie ook verdubbeld. Veel mensen ervaren met zelfhulpproducten: je koopt ze (velen), je leest ze (al veel minder), je neemt je voor de tips te doen (nog kleinere groep), je doet het (weinigen) en je merkt dat het je zelfstandig lukt en je het kunt volhouden (amper). Gedrag veranderen vraagt veel meer, zoals steun en herinnering. Bovendien lossen emotionele problemen, met name de diepste, niet alleen maar op door anders te gaan ‘doen’ of ‘denken’. Er is een innerlijk helende ervaring nodig, zoals wij die in het innerlijk kindwerk faciliteren. Daardoor wordt dat wat je verloren was of nooit kon vinden, weer eigen. Doen komt dan vanuit zijn.
AI bevestigt en dat stelt mensen in onzekerheid gerust. Maar het kan je ook afhankelijker en ongeruster maken. Therapie gaat vooral over zelfregulatie. Mensen in de stress raadplegen AI, die geeft heen antwoorden die weer nieuwe vragen oproepen. Sommige mensen raken daardoor verder ontregeld, omdat ze niet gegrond zijn en ChatGPT met zijn eindeloze aanbod hen niet helpt om te vertragen, te integreren en verankeren. De onderliggende onzekerheid blijft zo in stand, of mensen durven nog minder op eigen kompas te varen zonder alles te ‘checken’.
Een interessante ervaring in therapie is dat vooral mensen die ‘vermijden’, ‘weten’, ‘begrijpen’, ‘(over)denken’ of ‘rationaliseren’ als afweer hebben om niet te voelen, júist naar AI grijpen. En zichzelf dus geen plezier doen, omdat ze hun probleem proberen op te lossen met het probleem zelf. Weer anderen vermijden het zoek- en worstelproces dat bij het verwerven of herinneren van eigen-wijsheid hoort en lopen het risico continue bezig te zijn met AI, zonder dat ze echt verder komen.
Daarbij vergeten mensen die gericht zijn op zichzelf of moeite hebben met het respecteren van gezonde grenzen voor zichzelf en anderen vrij snel dat ChatGPT anoniem lijkt, maar dat jouw gegevens over heel persoonlijke zaken wel in handen komen van (commerciële) derden. We hebben meerdere voorbeelden gezien van mensen die complete WhatsApp-geschiedenissen uploaden voor analyse in ChatGPT en daarbij ook ongevraagd persoonlijke data van anderen uit handen geven. En vervolgens die verslagen zomaar aan ons (willen) aanbieden voor in de therapie!
Conclusie: AI is mooi, maar wees alert op de gevaren. Stop niet met zelf nadenken, vooral niet met de vorm van reflecteren die je naar je gevoel brengen: want daar gebeurt echte, diepe en blijvende verandering.
“Relationship beats technique.”
🤖 AI & Therapie
Do’s & Don’ts bij persoonlijke vragen
✅ DO – gebruik AI bewust
🧠 Orden gedachten & gevoelens
🗣️ Bereid lastige gesprekken voor
🔍 Verken nieuwe perspectieven
✍️ Help bij formuleren van woorden
🪞 Gebruik AI voor zelfreflectie
⚖️ Vraag expliciet om nuance & kritiek
⏳ Gebruik het als tijdelijke steun
➕ Zie AI als aanvulling, niet oplossing
❌ DON’T – vermijd deze valkuilen
❤️🩹 Verwacht geen echte emotionele steun
🧍♂️ Vervang geen partner, vriend of therapeut
🪤 Gebruik AI niet om confrontatie te ontwijken
🪞 Praat niet óver de ander i.p.v. over jezelf
🔁 Laat AI geen bevestigende echo worden
📉 Word niet afhankelijk van geruststelling
⚠️ Ga niet blind uit van de juistheid
🧠 Verwissel begrijpen niet met helen
⚠️ Belangrijk om te onthouden
AI voelt niet, leest niet tussen de regels
AI ziet geen lichaamstaal of onderstroom
AI volgt jouw vraag & agenda
AI biedt inhoud, geen relatie of proces
🌱 Essentie
AI helpt bij denken.
Heling gebeurt in voelen —
en in echte menselijke relaties.
Meer weten?
Meer over verbindend communiceren hier.
Meer over goed omgaan met conflicten hier.
Meer over sterke complimenten geven hier.
Meer over sociale mediagebruik in je gezin hier.
Meer zien?
Trailer Film ‘Her’ (met Joaquin Phoenix en Scarlett Johansson)
https://www.youtube.com/watch?v=dJTU48_yghs
Documentaireserie ‘AI Love’
https://npo.nl/start/serie/ai-love/afleveringen/seizoen-2
https://www.youtube.com/watch?v=nvR2fEU8hJQ
Uitzending Pointer ‘Kun je verslaafd raken aan ChatGPT?’
youtube.com/watch?v=ZX_huH4c_Ho&feature=youtu.be
Oefening | Wees je eigen ChatGPT
Raadpleeg je eigen wijsheid: schrijf een chat met jezelf. Dit is een oefening uit de voice dialogue-methode. Jij bent zowel de vraagsteller als de antwoordgever. Houd op papier of digitaal een interview met jezelf, althans met het deel van jou dat bijdraagt aan het probleem, of juist met jouw eigen innerlijke wijsheid/gids. Stel de vraag waar je mee worstelt en schrijf daarna zelf jouw antwoord op. Stel een vervolgvraag. Geef antwoord. Ga net zolang door totdat je tevreden bent met de uitkomst.
Echte verbinding met jezelf en elkaar?
Volg thuis de groeimodule Omgaan met conflicten van ons programma Bewust Liefhebben©. Je krijg alle eye-openers over communicatie en conflicten in onze videomasterclass en opdrachten. Of start met innerlijk kindwerk in onze praktijk of online.